//////

WIĘKSZOŚĆ WYCHOWANKÓW

Z przeglądu „Przewodnika Oświatowego” za lata 1908 — 1912 wynika, że TSL założyło w tym okresie 21 burs, w których mieszkało ponad 900 ucz­niów. Powstawały one w Brzeżanach, Buczaszu, Rudkach, Krakowie, Lwowie, Białej, Orłowej na Śląsku Samborze i innych miejscowościach.W największej i najokazalszej Bursie Grunwadzkiej otwartej w 1910 r. we Lwowie w roku szkolnym 1911/12 mieszkało 160 wychowanków uczęszcza­jących do różnych miejscowych szkół (65 — do gimnazjum, 29 — do szkoły przemysłowej, 20 pracowało w rzemiośle w charakterowe terminatorów, 18 chodziło do szkoły realnej, 16 — do handlowej, 12 – do wydziałowej). Więk­szość wychowanków tej bursy stanowili synowie chłopów (w roku szkolnym 1910/11 – 82%).Bursa w Samborze liczyła 52 wychowanków, w tym 17 synów rolników,synów rzemieślników, 2 synów urzędników, 3 synów nauczycieli, 3 synów oficjalistów dworskich, 7 synów wdów, i 10 sierot o nieznanym pochodzeniu.

STARSI UCZNIOWIE

Starsi uczniowie, w zależności od potrzeby, mogli pracować dodatkowo od godziny 21—23 we wspólnej sali, zwanej uczelnią. W czynnościach dnia przewidywano gimnastykę poranną dla wszystkich wychowanków i wieczorną dla tych, którzy nie ukończyli 15 lat. Wpajano wychowankom dumę z faktu zamieszki­wania w Bursie Grunwaldzkiej. Uczniów lokowano w sypialniach według wieku, natomiast w uczelniach według rodzajów szkół i poziomu klas. Czas wolny wychowankowie mogli spędzać w czytelni, na boisku lub w warsztatach szkolnych. Duże znaczenie przywiązywano do nauki dziejów ojczystych, przygotowywania obchodów świąt narodowych, czytania lektur o walorach patriotycznych, jak również do nauki śpiewu i organizowania wycieczek. Z analizy czynności wykonywa­nych w czasie wolnym wyraźnie widać, iż eksponowano w nich takie wartości, jak patriotyzm, wychowanie narodowe i rozwój fizyczny młodzieży.

RAMOWE REGULAMINY

Wydaje się, iż najpełniej idee burs TSL przedstawiono na konferencji odbytej w dniu 8 II 1931 r. we Lwo­wie, na której omówiono trzy główne problemy: 1) stosunek Towarzystwa Szkoły Ludowej do burs TSL, 2) czym się powinna odznaczać bursa TSL, projekt wewnętrznego regulaminu dla bursy TSL.Z ramowych regulaminów obowiązujących bursy TSL wynika, że odrzu­cono tu wyraźnie klasztorny tryb życia i ograniczono do minimum praktyki religijne. W systemie wychowawczym eksponowano elementy życia samorzą­dowego. Z inicjatywy wychowanków organizowano kółka samopomocy kole­żeńskiej, sportowe, działalność w ,,Sokole” itp. W lwowskiej Bursie Grun­waldzkiej w przygotowywaniu bursistów do samorządnego życia sięgano do niektórych wzorów angielskich („city school”) i tworzono „gminy bursowe” z pełnym samorządem. Dużą uwagę zwracano na należyte przygotowanie się do lekcji. Na naukę własną przeznaczano 3 godziny dziennie.

IDEOWY PRZYWÓDCA

W zaborze austriackim problemami burs zajmowało się głównie Towa­rzystwo Szkoły Ludowej powstałe w 1891 r., które prócz zakładania, szkół, ochronek, domów ludowych, czytelni, organizowania kursów dokształ­cających przystąpiło w 1904 r. do organizowania burs. Pierwsze z nich powstały w Brzeżanach, Buczaczu i Rudkach. W 1904 r. było ich 6, a w latach 1907— 1908 już 16. Mieszkało w nich około 400 wychowanków. Jednym z moty­wów szerszego zajęcia się bursami przez TSL były drogie i niedostępne dla ubogiej młodzieży stancji.Potwierdzenie tej tezy znajdujemy m.in. w rezolucji Zjazdu Delegatów Lwowskiego Okręgu TSL z 17 grudnia 1905 r.Ideowym przywódcą tego Towarzystwa był A. Asnyk. Wytyczając za­dania wychowawcze dla burs TSL podkreślał, że nie mogą one spełniać wyłącznie funkcji biologicznych i być tylko: „tanim mieszkaniem z wiktem, ale ,,(…) muszą stać się ogniskami wychowawczymi, dostarczającymi zastęp tęgich jednostek łudzi dzielnych i od dzieciństwa przywykłych do twardych warunków bytu Polaków na Kresach…”

WIELU DZIAŁACZY

Wielu działaczom PMS, w odróżnieniu od prymitywnych stancji, w któ­rych niektórzy z nich mieszkali w okresie pobierania edukacji, bursy marzył’/ się jako duże, przestrzenne gmachy odpowiadające potrzebom fizycznym psychicznym młodzieży. Brak odpowiednich środków finansowych PMS nie pozwalał na realizację tych pięknych zamierzeń. Z różnych materiałów spra­wozdawczych Macierzy wynika, że przeciętny standard bursy Towarzystwa wyglądał następująco: najczęściej osobny (oddzielony od szkoły) budynek, w którym było kilka sypialni, duża sala do nauki własnej (zwana uczelnią) jadalnia, pokój chorych (izolatka), łazienka, szatnia, kuchnia, pomieszczenia gospodarcze, ustępy i kilka pokoi dla pracowników bursy. Dużą wagę przy­wiązywano do kultury ogólnej i osobistej m.in. higieny i zdrowia.

W KONCEPCJI WYCHOWAWCZEJ

W koncepcji wychowawczej próbowano łączyć obowiązki szkoły i domu rodzinnego, zwracano uwagę na wychowanie fizyczne, wyrabianie samodzielności, przygotowanie do działania społecznego. Kultywowano wychowanie narodowe. Dużą uwagę przywiązywano do dyscypliny formalnej i wychowania religijnego.Koncepcję wychowawczą burs prowadzonych przez Polską Macierz Szkolną najpełniej charakteryzuje ksiądz A. Trepkowski: „Bursa — to wzorowe — wychowawcze ognisko rodzinne, w którym szkoła polska nie tylko powinna rozwijać i doskonalić własne metody w zakresie pedagogiki i dydaktyki wcho­dzące, ale jednocześnie przy pomocy takich czynników, jak religia, pobożność, sumienie, honor, obowiązek równomiernego kształcenia umysłu, uczenia woli, ma ona przekształcać ucznia — dziecko w prawdziwego człowieka, sposobiąc go w ten sposób do samodzielnej z ‚czasem pracy obywatelskiej zawodowej”. Przyjmowano do nich przede wszystkim młodzież najbiedniej­szą.

W PRYMITYWNYCH WARUNKACH

Mieszkało w nich zaledwie około 30 dzieci w warunkach bardzo prymitywnych. Zatem powoływanie i utrzymy­wanie internatów podyktowane było rzadką siecią tych szkół. Przy oma­wianiu zadań szkolnictwa, w tym również średniego, niektórzy działacze oświatowi zwracali uwagę na konieczność organizowania wipszej liczby inter­natów. W 1918 r. pisali o tym między innymi Pulvis i A. Trepkowski. Ten ostatni popularyzuje w imieniu Zarządu Głównego PMS idee internatów, nawiązując do polskich tradycji w tym zakresie i podaje przykłady istnienia w’ Warszawie różnych form pomocy uczniom w nauce (rozmaitego^typu gos­pody, kluby, ogniska dla dzieci ulicy i bursy (5) założone i utrzymywane przez Radę Główną Opiekuńczą).




Warto przeczytać
Słowa kluczowe
stałe urządzenia gaśnicze
Polecane
    T3E6SeT